Strona główna / nr 2 (2) - LATO 2004 / 50 LAT TATRZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
50 LAT TATRZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO

[ GALERIA ZDJĘĆ CZERWONE WIERCHY ] [ MORSKIE OKO 1 ] [ Tatry ] [ Tatry na starych pocztówkach ]

 

Tatry Orla Perć zdjęcia galeria II

Najpiękniejsze górskie kwiaty zdjęcia galeria 1

Tatry Dolina Białej Wody galeria II

Niedźwiedź, kozica, jeleń zdjęcia, galeria

Tatry Czerwone Wierchy
       

Dr Paweł Skawiński – Dyrektor TPN

Tatry w liczbach, tatrzańskie naj, naj zobacz >>>>

Tatry to najbardziej wysokogórski skrawek Polski, Tatrzański Park Narodowy to najbardziej zróżnicowany krajobrazowo i przyrodniczo fragment polskiej przyrody. Emocje wokół Tatr zaczęły narastać w miarę ich „odkrywania” przez dr Tytusa Chałubińskiego, a zatem od lat 70. XIX wieku. Wtedy to coraz bardziej intensywnie

zaczęła rozwijać się turystyka i udostępnianie turystyczne inicjowane przez Towarzystwo Tatrzańskie, potem pokonywanie przez taterników skalnych dróg i żywiołowy rozwój narciarstwa. Już w czasach Chałubińskiego krajobraz i przyroda tatrzańska oraz ludzie gór byli inspiracją dla artystów – poetów i pisarzy, malarzy i fotografów, muzyków. Druga połowa XIX wieku to okres rabunkowej eksploatacji tatrzańskich drzewostanów, która spowodowała apele o ochronę przyrody tatrzańskiej, wykupienie dóbr zakopiańskich przez hr. Władysława Zamoyskiego i rozpoczęcie racjonalnej gospodarki w Tatrach. Wtedy to narodziła się idea powołania w Tatrach parku narodowego na wzór powstałego w 1872 parku narodowego w Yellowstone.

Tatrzański Park Narodowy (TPN) został powołany rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 roku z mocą od 1 stycznia 1955 roku. Z końcem bieżącego roku upłynie 50 lat istnienia parku narodowego w Tatrach! Warto zatem pokusić się o krótką ocenę skuteczności ochrony przyrody parku, dzisiejszych zagrożeń oraz miejsca TPN w przyrodniczej przestrzeni Europy.

W okresie istnienia parku najdonioślejszą zmianą była likwidacja gospodarczego użytkowania Tatr. Z chwilą powstania parku drzewostany tatrzańskie objęto zasadami ochrony ścisłej wykluczającej jakąkolwiek gospodarczą ingerencję. Natomiast w strefie ochrony częściowej rozpoczęto przebudowę drzewostanów, polegającą na wprowadzaniu sadzonek buka i jodły w miejsce niszczonych przez wiatry halne i korniki świerczyn sztucznego pochodzenia. W ten sposób zaczęto przywracać naturalny skład drzewostanów dolnoreglowych, wyciętych w XIX wieku dla potrzeb przemysłu górniczego i hutniczego. Efekty tej przebudowy widać przede wszystkim na powierzchniach dotkniętych wiatrołomami (zwłaszcza najpotężniejszym wiatrem halnym ubiegłego stulecia z 1968 roku), gdzie mamy już 30. letnie drzewostany bukowo-jodłowo-świerkowe. W rozpadających się sztucznych świerczynach mamy już wyhodowane tzw. dolne piętro drzewostanu z dominacją buków i jodeł, które wkrótce rozrosną się w miejsce powalanych przez wiatr i dobijanych przez kornika starych świerków.

Olbrzymia metamorfoza dokonała się w odniesieniu do pasterstwa. W pierwszych latach po II wojnie światowej w Tatrach Polskich wypasano prawie 30 tysięcy owiec. Spowodowało to ogromne zniszczenia pokrywy roślinno-glebowej, wyniszczenie kosodrzewiny, runa leśnego, obnażenie systemów korzeniowych drzew w lesie. Zniszczenia widoczne były w skali krajobrazowej poprzez obniżenie górnej granicy lasu, eliminację kosodrzewiny oraz wywołanie erozji gleby. Hale tatrzańskie na fotografiach z lat 50. i 60. wyglądają nagie, dzisiaj nasycone są bujną zielenią wysokogórskich muraw. Likwidacja pasterstwa oznaczała jednak zubażanie dziedzictwa kulturowego tak silnie związanego z 400. letnim wypasem. Wycofanie pasterstwa w latach 1960-1980 powodowało coraz to szybsze zarastanie śródleśnych polan, a zatem niekorzystne zmiany krajobrazowe i florystyczne. Przecież dzięki wypasaniu, wykaszaniu i nawożeniu nawozem owczym mieliśmy masowo zakwitające polany z krokusami na wiosnę i bogatą florę w przeciągu całego lata. Dlatego też przywrócony został w TPN ograniczony, kulturowy wypas owiec. Obecnie na wybranych, reglowych polanach wypasana jest niewielka ilość owiec i stosowany jest tradycyjny wyrób serów. Bacowie muszą „nosić się” jak dawniej i używać tradycyjnych sprzętów w oryginalnych bacówkach i szałasach. W ten sposób utrzymywana jest różnorodność przyrodnicza polan, a także zachowywane są wartości, jakie wynikają z istnienia krajobrazów otwartych oraz podtrzymywana jest tradycja kultury pasterskiej.

W okresie 50 lat istnienia parku nastąpił olbrzymi wzrost liczby turystów w Tatrach. Udało się, co prawda, ograniczyć masowy transport turystów do Morskiego Oka (w 1968 r. zamknięcie odcinka drogi Włosienica – Morskie Oko i w 1988 zatrzymanie ruchu na Palenicy Białczańskiej), ale tłumy turystów docierają nad Morskie Oko pieszo. Zdarza się, że w letni pogodny dzień dociera tam nawet 6 tysięcy turystów! Aby osiągnąć wierzchołek Giewontu czeka się w kolejce, a na Orlej Perci tłok grozi upadkami w przepaść!

W ubiegłym roku zarejestrowaliśmy 2 mln 700 tys. wejść na teren TPN. Ile było w pierwszym roku istnienia parku? Szacuje się, że ruch ten był pięciokrotnie mniejszy. Oddziaływania masowego ruchu turystycznego to zniszczenia podłoża roślinno-glebowego, zaśmiecenie terenu i fekalizacja oraz negatywny wpływ na faunę. Synantropizacja niedźwiedzi to najlepszy przykład niepożądanych problemów związanych z nadmiernym ruchem turystycznym. Turystyka letnia, a także narciarstwo to tematy warte głębszego omówienia, na co nie pozwalają ramy tego artykułu.

Mimo zasygnalizowanych wyżej zagrożeń Tatrzański Park Narodowy posiada niekwestionowaną rangę przyrodniczą. Warto zastanowić się, czym wyróżniają się Tatry na tle naturalnych walorów Polski i całej Europy? Ocenę wysokiej rangi przyrody Tatr uświadomimy sobie szukając odpowiedzi na pytanie: w którym z parków narodowych Europy zachował się komplet dużych drapieżników – niedźwiedzia, wilka i rysia? Nie ma ich na obszarach chronionych Europy Zachodniej (może z wyjątkiem Pirenei, gdzie prowadzona jest introdukcja tych gatunków). Niedźwiedzia, wilka i rysia mamy w Tatrach, także w Bieszczadzkim i Magurskim Parku Narodowym. I nigdzie więcej! Cieszmy się więc z posiadanych w tych parkach warunków przyrodniczych i z naszych polskich osiągnięć na polu ochrony przyrody.

Sukcesem osiągniętym na 50. lecie Tatrzańskiego Parku Narodowego jest wydane w kwietniu 2003 roku Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie TPN. Uregulowało ono status prawny parku oraz wyciszyło napięcia społeczne związane z ochroną Tatr. Przez ponad dziesięć lat trwały boje o nowe rozporządzenie w sprawie TPN oraz wielowątkowe konflikty parku z samorządami. Przedmiotem ostrego sporu były granice i otulina obszaru chronionego. Pojawiały się z jednej strony propozycje radykalnego zmniejszenia terenu TPN, z drugiej – projekty otuliny obejmującej swoim zasięgiem Zakopane. Nowe rozporządzenie, przyjęte w atmosferze zgody społecznej, zachowało dotychczasowe granice parku oraz wyznaczyło otulinę, nie w pełni satysfakcjonującą z punktu widzenia ochrony przyrody, ale możliwą do przyjęcia przez lokalną społeczność. TPN zachował granice ustalone w 1954 roku i niepomniejszony obszar, a utworzona otulina parku to 180 ha terenów znajdujących się bezpośrednio u podnóża Tatr.

Fot: Maja Jędrygas

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA