Strona główna / nr 2 (2) - LATO 2004 / TATRZAŃSKI PARK NARODOWY W OKRESIE TRANSFORMACJI
    
NUMERY ARCHIWALNE
KONTAKT
GALERIA - ZDJĘCIA
WADOWICE
TATRY
GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE
BESKIDY - JAN PAWEŁ II
BABIA GÓRA
GÓRY WYSOKIE
ROŚLINY I ZWIERZĘTA
LINKI
PROPOZYCJE WYCIECZEK
Noclegi Hotele
Wydawnictwa turystyczne
Samorząd Przewodników
polski
TATRY

[ MORSKIE OKO GALERIA ZDJĘĆ 1 ] [ Szlak na Halę Gąsiecową ]


Tatry szlak na Orlą Perć i Kozią Przełęcz zdjęcia, galeria

Tatry Hala Gąsienicowa Panoramy tatrzańskie zdjęcia, galeria

Niedźwiedź, kozica, jeleń zdjęcia, galeria

Tatry Czerwone Wierchy zdjęcia galeria

Dolina Chochołowska otoczenie zdjęcia galeria
         
Tatrzański Park Narodowy w okresie transformacji

Dr inż. Wojciech Gąsienica-Byrcyn Tatry w liczbach, tatrzańskie naj, naj zobacz >>>>

            Tatrzański Park Narodowy (TPN) utworzony został w wyniku zabiegów kilku pokoleń ludzi, dla których bogactwo przyrody, jej różnorodność i piękno stanowiły najwyższą wartość. Tatry przez wieki były terenem gospodarczo wykorzystywanym przez człowieka, z czym wiązały się niejednokrotnie znaczne zniszczenia. Podhalanie, żyjący w sąsiedztwie tych gór i korzystający z ich dóbr, stworzyli oryginalną kulturę.

            Ostatnio zarówno niezwykłość natury, jak i kultury materialnej kształtowanej tu przez pokolenia, otoczone zostały niekwestionowaną troską. Najwyższe polskie góry, narodowe dziedzictwo, zachowały do dziś niemal całkowite bogactwo przyrody nieożywionej i żywej, a wspólnie z Tatrami Słowackimi stanowią jeden transgraniczny park narodowy.

            Sytuacja nowo powstałego parku była wyjątkowo trudna. Rok 1954, w którym powołany został TPN, przypada na powojenną odbudowę kraju, zmian politycznych i olbrzymich trudności ekonomicznych. Z tym wszystkim wiązał się brak podstawowych środków, umożliwiających właściwą realizację celów Parku. Pomimo to podejmowane były liczne inicjatywy umożliwiające realną ochronę przyrody tatrzańskiej. Do głównych należało: ograniczenie nadmiernego pasterstwa owiec, porządkowanie spraw własnościowych, podjęcie przebudowy drzewostanów w ramach gospodarki rezerwatowej czy szczególna troska o zwierzynę i całe jej siedliska. Do ważnych należy zaliczyć rozwinięcie działalności naukowej, edukacyjnej i wydawniczej. Park ciągle borykał się z różnorodnymi zagrożeniami, które szczególnie ujawniły się w okresie transreformacji po 1989 roku.

            Zmiany ustrojowe jakie nastąpiły w latach dziewięćdziesiątych zdecydowanie wpłynęły na realizację zadań TPN. Umożliwiły one podjęcie wielu rozwiązań w warunkach tworzącej się gospodarki rynkowej, bez zatracenia podstawowego celu, do którego należy ochrona przyrody, ochrona bioróżnorodności Tatr. Nie zapomniano też działań związanych z udostępnieniem Parku dla nauki, turystyki i sportu. Zadbano z wielką troską o korzystny wynik gospodarstwa pomocniczego, funkcjonującego w ramach działalności TPN.

            Od utworzenia TPN do początku lat dziewięćdziesiątych stosowana była zasada pokrywania potrzeb Parku z centralnego budżetu państwa. Nie były one nigdy zaspokajane w pełni. W okresach kryzysów ekonomicznych, ograniczana była drastycznie wszelka pomoc. Podobna prawidłowość zaistniała również w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. W tym czasie przyznano parkom narodowym mniej niż 50% środków stanowiących rzeczywiste potrzeby. Proces zaniżania wysokości dotacji w stosunku do potrzeb ograniczał realizację niezbędnych zadań podstawowych. W związku z tym konieczne było szukanie dodatkowych przychodów, przy ciągłej realizacji zadań ochrony Parku.

            W 1991 r. główne źródło dochodów gospodarstwa pomocniczego TPN stanowiła sprzedaż drewna. W latach następnych znacząco rozwinięto obsługę ruchu turystycznego. Zastosowano nowe metody gromadzenia dodatkowych przychodów, do których należały opłaty za wstęp do Parku, wprowadzenie licencji na wykonywanie zadań usługowych i inne. W wyniku przyjętego programu ekonomizacji dochody ze sprzedaży drewna zmalały relatywnie, zaś całość obsługo turystyki stanowiła w ostatnich latach podstawę przychodów gospodarstwa pomocniczego. Właśnie to sprawne i dobrze prowadzone gospodarstwo njest głównym źródłem, obok dotacji budżetowej, które umożliwia realizację różnorodnych zadań Parku.

            Dobre gospodarowanie środkami wygospodarowanymi przez TPN oraz Wszelkie dotacje umożliwiły podjęcie prac nad poprawą stanu infrastruktury związanej z właściwym udostępnieniem turystycznym. Przeprowadzono remonty ok. 60 km, czyli 25% szlaków, w tym najtrudniejszych prowadzących na Rysy oraz Orlą Perć włącznie. Wpłynęło to na ograniczenie zniszczenia terenów szczególnie uczęszczanych oraz poprawiło bezpieczeństwo zwiedzających. Odbudowano wiele mostów i dróg wewnętrznych, potrzebnych zwłaszcza w okresie likwidacji elementarnych klęsk w drzewostanach.

            Reglom tatrzańskim, jak zawsze od chwili utworzenia Parku, poświęcana była wielka uwaga. Kontynuowano ich przebudowę, czyli unaturalnianie tak bardzo konieczne wobec powstających szkód od wiatru halnego czy gradacji kornika. Zalesianie terenów powiatrołomowych i innych było możliwe dzięki wzorowo prowadzonej działalności szkółkarskiej, w których produkowano jedynie rodzime gatunki z limbą włącznie.

            Czystość potoków tatrzańskich polepszono poprzez wyposażenie niemal wszystkich obiektów TPN w nowoczesne oczyszczalnie ścieków oraz zastosowanie toalet kontenerowych wzdłuż najczęściej uczęszczanych szlaków. Niestety nie udało się w pełni zadbać o czystość wód, zwłaszcza w przypadku Doliny Suchej Wody, Pięciu Stawów Polskich, Kościeliskiej, gdzie znajdujące się schroniska nie posiadają całkowicie sprawnych oczyszczalni. W rejonie Kasprowego Wierchu częściowo oczyszczone ścieki płyną do bezcennego rezerwatu Doliny Suchej Kasprowej.

            W ostatnim czasie TPN szczególną uwagę zwracał na działalność edukacyjną i popularyzację wiedzy z zakresu ochrony przyrody, jak również bogactwa kultury związanej z Tatrami. Ważną działalność popularyzatorską realizowano poprzez liczne wydawnictwa, począwszy od broszur i map, po liczące się monografie naukowe. Liczba wydawnictw w latach dziewięćdziesiątych sięga 20 – 30 sztuk w ciągu roku. Znaczną część materiałów edukacyjnych przekazano do ok. 150 instytucji oświatowych, kulturalnych, wychowawczych, w tym także związanych z kościołem. Materiały edukacyjne kierowane były do turystów krajowych i zagranicznych, oraz mieszkańców sąsiednich gmin, zwłaszcza młodzieży. Świadomość bogactwa przyrodniczego i troska o zachowanie najbliższego otoczenia Parku w tworzeniu systemu ochrony jest niezwykle ważna.

            W ostatnim okresie prawdziwą troską zostało otoczone bogactwo kulturowe zachowane w Tatrach, a będące pod opieką TPN. Należą do nich między innymi: Kaplica w Jaszczurówce, liczne kapliczki, szałasy, napisy naskalne poszukiwaczy skarbów, łącznie ponad 400 obiektów kulturowych. W latach 90. wyremontowano kilkadziesiąt szałasów oraz otworzono kilka z nich. Zajęto się renowacją niektórych kapliczek i pamiątkowych tablic. Opracowany wzorowo plan ochrony zasobów kulturowych stanowi podstawę umożliwiającą zachowanie tych dóbr. Park konsekwentnie dba również o właściwie prowadzony wypas kulturowy owiec na udostępnionych polanach.

            Do ważnych zabiegów Parku należy zaliczyć sfinalizowanie darowizny dla TPN, dokonanej przez Zofię Radwańską Paryską i Witolda Paryskiego, w postaci unikatowego księgozbioru liczącego ponad 25 000 pozycji.

            Nie sposób pominąć liczących się konferencji krajowych i międzynarodowych, ukazujących dorobek naukowy, organizacyjny TPN, itp. Przykładem są EUROPMAB 4 i Europarc 99, lub też rozpoczęte w 1995 r., a powtarzane co pięć lat, konferencje „Przyroda TPN a Człowiek”. Wzorowa współpraca z TANAP-em, czyli Słowackim Tatrzańskim Parkiem Narodowym, zaowocowała w 1992 roku uzyskaniem przez oba parki statusu Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery TATRY, przyznanego przez UNESCO.

            TPN w okresie transformacji zetknął się z różnorodnymi działaniami bądź propozycjami, które potencjalnie wiązały się ze zniszczeniem znaczących obszarów tego przyrodniczego bogactwa. Do takich propozycji należał zgłoszony z początkiem lat dziewięćdziesiątych plan zbudowania ok. 20 kolejek i wyciągów narciarskich w Dolinie Bystrej i Hali Gąsienicowej. Podobna inicjatywa wiązała się z nierealną propozycją zorganizowania Olimpiady Zimowej w 2006 r. Ostatnio też forsowany jest plan, nastawiony na zysk, rozbudowy wyciągów i kolejki na Kasprowy Wierch.

            Do smutnych i haniebnych propozycji należy zaliczyć w tym okresie próby wyłączenia z granic TPN kilkuset hektarów powierzchni, wykazanych w porozumieniu zawartym przez Ministra Środowiska i Głównego Konserwatora Przyrody a lokalnymi samorządami. Troska i sprzeciw społeczny, szczególnie rady Naukowej TPN oraz organizacji ekologicznych, kulturalnych i innych, stanowiły realną pomoc w tym i wielu podobnych przypadkach, zagrażających przyrodzie lub jedności Parku.

            Wydawało się, że najgorszy okres dla przyrody tatrzańskiej już minął. Jednak życie przynosi kolejne wyzwania. Należą do nich różnorodne zagrożenia, którym nie zawsze sam Park może stawić opór. Niewątpliwie jedno z nich wiąże się z postępującą urbanizacją, tak gwałtownie sięgającą w ostatnich latach TPN. Kolejne zagrożenia to: synantropizacja zwierząt, nadmierna frekwencja i nierównomiernie rozłożony ruch turystyczny w Parku oraz zanieczyszczenie powietrza i wiele innych. Liczne badania prowadzone na terenie Tatr pozwalają w porę dostrzec wszelkie ujemne działania człowieka. Tak więc należy zapobiegać wspomnianym zagrożeniom oraz naprawić wyrządzone szkody. Bogactwo naszej pięknej polskiej przyrody, w tym tatrzańskiej, musi się ostać dla przyszłych generacji.

Zdjęcia: Maja Jędrygas

© Wszelkie prawa zastrzezone     INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: PROMEDIA